517پ

An Analysis of Instability of Rural Settlements in Mountainous an​d Foothil Areas of Zagros (Case study: Villages of Marivan an​d SarvAbad County)

دكتري تخصصي

جغرافيا و برنامه‌ريزي روستايي

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1395

1395/4/28

عالي

370ص.

طالشي ، مصطفي - رستمي ، شاه بختي

سلطاني مقدس ، ريحانه

312-325

instability,instability villages, Mountainous an​d Foothil Areas of Zagros eva​luation, settlements, County of Marivan an​d SarvAbad

بدون شك توسعه¬ي پايدار مناطق روستايي نقش اساسي در توسعه پايدار سطوح مختلف جغرافيايي كشور و خصوصاً سطح ملي دارد، به عبارتي ديگر تحقق توسعه پايدار فضاهاي روستايي كشور مي‌تواند منجر به پايداري در سطوح محلي، منطقه‌اي و ملي شود و پايداري مناطق مختلف جغرافيايي را تضمين كند در اين راستا شناخت جايگاه سكونتگاه‌هاي روستايي از منظر ابعاد و شاخص‌هاي توسعه¬ي پايدار، مي‌تواند كمك مناسبي براي برنامه ريزان، سياستگزاران و دست‌اندركاران امورات اجرايي كشور باشد تا با ديدگاه جامع‌تري امكان برنامه‌ريزي براي آنها فراهم شود بدين منظور اين پژوهش با هدف بررسي ناپايداري در منطقه كوهستاني و پايكوهي زاگرس مطالعه موردي روستاهاي شهرستان مريوان و سروآباد انجام گرفته، روش مطالعه در اين پژوهش تركيبي از روش اسنادي – كتابخانه‌اي و پيمايشي (پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده) بوده، براي ارزيابي ناپايداري سكونتگاههاي روستايي منطقه مورد مطالعه، يك پرسشنامه براي مسئولين (مديران اجرايي) و يك پرسشنامه براي مردم روستايي (سرپرستان خانوارها) تهيه شده و براي سنجش ناپايداري از آزمونهاي آماري (نظير T تك نمونه‌اي، فريدمن، ضريب همبستگي، تحليل واريانس، رگرسيون چند متغيره) مدل چند معياره AHP، TOPSIS، بارومتر و رادار پايداري پرسكات آلن و SWOT استفاده شده است. نرم افزارهاي مورد استفاده در اين تحقيق SPSS,Excel و ARCGIS بوده و وزن دهي بر اساس نرم افزار Expert choice انجام گرفته، نتايج اين تحقيق در بخش آزمون t تك نمونه‌اي نشان داد كه سطح پايداري روستاهاي ناحيه مورد مطالعه پايين‌تر از سطح متوسط است، نتايج آزمون فريدمن نشان داد كه ابعاد توسعه پايدار، داراي تأثير يكساني در ناپايداري نمي‌باشند، آزمون ضريب همبستگي نشان داد كه بين ابعاد توسعه پايدار ضريب همبستگي وجود دارد، آزمون تحليل واريانس نشان داد كه كل ابعاد توسعه پايدار در ميزان ناپايداري سكونتگاههاي روستايي منطقه اثرگذار بوده، اما تأثير عوامل اقتصادي و محيطي بيشتر از ساير عوامل است و نتايج رگرسيون چند متغيره نشان داد كه تأثير عوامل محيطي و اقتصادي در ميزان ناپايداري روستاهاي منطقه بيشتر از ساير عوامل بوده و همچنين نتايج اين آزمون (رگرسيون چند متغيره) نشان داد كه رعايت معيارهاي محيطي و اقتصادي بيشترين تأثير در پايداري روستاها را خواهد داشت همچنين نتيجه در بخش مدل AHP نشان داد كه از 229 سكونتگاه محدوده مورد مطالعه حدود 24 روستا (48/10 درصد) در محدوده پايدار، 58 روستا (32/ 25 درصد) در محدوده نيمه پايدار و 147 روستا (19/64 درصد) در محدوده ناپايدار قرار گرفته‌اند، نتايج مدل تاپسيس در بخش شاخصهاي انساني نشان داد كه ميزان ناپايداري سكونتگاههاي روستايي شهرستان مريوان بيشتر از سكونتگاههاي روستايي شهرستان سروآباد مي‌باشد اين در حالي است كه از نظر طبيعي روستاهاي شهرستان سروآباد ناپايدارتر از روستاهاي شهرستان مريوان مي‌باشند و نتيجه در بخش بارومتر پايداري نشان داد كه پايداري رفاه انساني با ارزش 53/، بيشتر از رفاه اكوسيستم با ارزش 49/ است، همچنين بر اساس بارومتر پايداري، كل منطقه در سطح پايداري متوسط متمايل به ضعيف قرار دارد، در اين ميان شدت ناپايداري در ابعاد محيطي – اكولوژيكي بيشتر و در ابعاد اجتماعي – فرهنگي كمتر بوده است و در نهايت نتايج در بخش مدل SWOT نشان مي‌دهد كه منطقه مورد مطالعه علي رغم اينكه داراي نقاط ضعف و تهديدات بيروني قابل ملاحظه است اما همچنان نقاط قوت و فرصت‌هاي خوبي براي توسعه پايدار روستايي دارد و در بين راهبردهاي موجود در مدل SWOT مناسب‌ترين راهبرد جهت توسعه پايدار روستاهاي منطقه راهبرد تنوع (ST) به دست آمد. به طور كلي بر اساس سنجش و ارزيابي اين پژوهش، جهت تحقق پايداري روستاها، توجه اساسي و جدي به رويكرد توسعه پايدار روستايي به عنوان رويكرد مناسب برنامه‌ريزي مي‌تواند راه گشا و چاره‌ساز وضعيت كنوني روستاهاي كشور و منطقه مورد مطالعه باشد.

1395/6/7

33929