470پ

Study an​d Historical analysis Prefix of Verbs in Persian language (According to some of the 4th an​d 5th century texts)

دكتري تخصصي (Ph.D.)

زبان و ادبيات فارسي

دانشگاه پيام نور تهران مركز تحصيلات تكميلي

1395

1395/4/13

بسيار خوب

363ص.

منصوري ، يدالله

پشتدار ، علي محمد - ميرزايي ، علي پدرام

342-345

verb prefix, prefixes verbs, Dari Persian, old Persian, Avestan, Middle Persian

يكي از انواع مهم فعل در زبان فارسي، افعال پيشوندي است كه از تركيب پپيشوند با فعل ساده ساخته شده و كمابيش از دوره باستان تاكنون در زبان فارسي رواج داشته‌اند. متوني كه در اين رساله از نظر پيشوندهاي فعلي مورد بررسي قرار گرفته‌اند، عبارتند از: متون نثر (هدايه‌المتعلمين في الطب، تاريخ بيهقي و قابوس‌نامه) و متون نظم (گرشاسب‌نامه، ويس و رامين و ديوان ناصر خسرو) و پيشوندهاي ارزيابي شده در اين آثار عبارتند از: اندر (و شكل ديگر آن «در»)، بـ، باز (و شكل ديگر آن «وا»)، بر (و شكل ديگر آن «فر»)، پيش، بيرون، فراز (و شكل ديگر آن «فرا») و فرود (و شكل ديگر آن «فرو») كه از چهار منظر تاريخي، معنايي، نحوي و بسامدي مورد تحليل قرار گرفته‌اند، از منظر تاريخي در زبان‌هاي اوستايي و فارسي باستان حدود بيست و يك پيشوند فعلي وجود داشته كه علاوه بر نقش پيشوند فعل به عنوان قيد و حرف اضافه نيز بوده‌اند. اين پيشوندها در زبان‌هاي ميانه غالباً يا متروك شده‌اند يا چونان جزئي مرده در ساختمان فعل به كار رفته‌اند و نقش پيشوندي خود را از دست داده‌اند. در فارسي ميانه براي پر كردن جاي آن‌ها زبان به پيشوندهاي جديدي نياز پيدا كرده كه غالباً از قيدها، صفت‌ها و حروف اضافه دوره باستان بوده‌اند. پيشوندهاي فارسي دري نيز همان پيشوندهاي فارسي ميانه هستند كه عيناً يا با اندك تغيير آوايي به فارسي دري رسيده‌اند. از منظر معنايي پيشوندهاي فارسي دري به سه دسته تقسيم مي‌شوند كه يا در معني اصلي خود به كار مي‌روند يا در معني فعل ساده هيچ تغييري ايجاد نكرده و جنبه تأكيدي دارند يا به فعل ساده معني جديدي مي‌بخشند. از منظر نحوي نيز پيشوندهاي فارسي دري در رابطه با فعل در محور هم‌نشيني، نسبت به جزءهاي پيشين فعل و فعل‌هاي كمكي، يا قبل از فعل مي‌آيند يا بعد از آن و با فاصله يا بي‌فاصله. از منظر بسامد نيز پيشوندهاي زبان فارسي در متون قرن‌هاي چهار و پنج مورد ارزيابي قرار گرفته كه بيشترين تعداد بسامد مربوط به «بر»، «باز»، «در»، «فرو» و «اندر» و كمترين آن به «بـ»، «فر» و «وا» مربوط مي‌شود.

1395/5/30

33763