بررسي ساختاري مناجات نامه ي خواجه عبدالله انصاري

در نقد ساختارگرايي به بررسي ساختارهاي ادبي، زباني و معنايي مي‎پردازيم. ساختارگرايي، مباحث سنتي ادبيات را به يافته‎هاي جديد زبان‎شناسي پيوند مي‎زند و با تكيه بر ديد همزماني، به ربط اجزا و پديده‎ها در يك زمان و دوره‎ي مشخص مي‎پردازد. بناي زبان نثر و شعر صوفيه بر عدول از هنجارهاي عادي زبان است، چون زبان عادي براي بيان معاني بلند و ژرف توانايي ندارد.زبان ادبي و هنري زباني است كه از نُرم زبان اتوماتيك (خودكار) و ارجاعي خارج مي‎شود و در آن برجسته‎سازي و آشنايي‎زدايي صورت مي‎گيرد. اين آشنايي زدايي بر اثر هنجار گريزي‎هاي آوايي، واژگاني، نوشتاري و معنايي است. خواجه عبدالله انصاري با بهره‎گيري از انواع صنايع لفظي و معنوي براي آرايش كلام، وزن و آهنگ خاصي در مناجات ايجاد كرده است.شيوه‎ي خواجه عبدالله بين نثر مرسل و نثر مصنوع است و در بيشتر جاها كلام او به شعر نزديك است. پيش از خواجه عبدالله كتاب و رساله‎اي نوشته نشده است كه كاملاً مسجع باشد. وي نخستين سجع‎پرداز به زبان فارسي است پژوهش‎هاي ادبي نشان مي‎دهد كه مناجات‎هاي او كتاب مستقلي نيست. در واقع راز و نيازهاي او در جاي‎جاي آثارش ذكر شده است. كه در اين راز و نيازها انديشه‎هاي عرفاني خود را بيان نموده است. تصوّف و انديشه‎هاي صوفيانه در فرهنگ و ادب فارسي تأثير زيادي گذاشته‎ و موجب شده است نثر رواج پيدا كند. نظام‎هاي هر متن ادبي، متن را يكپارچه مي‎كنند ولي هر كدام آنها ويژگي خاص خود را دارند كه جداگانه بررسي مي‎شوند. قواعد ساختار نظم براساس زبان عادي شكل مي‎گيرد و آن را از زبان غيرادبي جدا مي‎كند.ذهن واقعيت‎هاي بيرون را به صورت دو تايي و بيشتر اوقات متناقض درك مي‎كند. روش تقابل ارزش‎ها از عناصر سازنده‎ي ادبيات عرفاني است.

27452