PIR 47

كارشناسي ارشد

زبان و ادبيات فارسي

89

89/11/24

پروين تاج بخش

علي صفايي

تاج بخش،پروين , صفايي،علي

آثار ادبي شاعران آيينۀ تمام نماي فرهنگ عامّۀ مردم است و براي شناخت فرهنگ يك جامعه بايد به بررسي آثار بزرگان آن عصر پرداخت. سعدي به عنوان يكي از سرآمدان نظم و نثر فارسي در قرن هفتم آثاري مشحون از فرهنگ عامّۀ جامعه ي خود را به يادگار گذاشته است. نمود باورها در آثار سعدي به عنوان يكي از مظاهر مربوط به فرهنگ عامّه حاصل تعامل وي با مردم روزگارش است و توجّه و تيزبيني او را در دقايق مربوط به باورها و اعتقادات عامّه نشان مي دهد.اين تحقيق شامل هفت فصل است كه به ترتيب در بردارندۀ موضوعات زير مي باشد: كليّات، فصل اوّل اين تحقيق را تشكيل مي دهد. فصل دوم اين پژوهش اختصاص دارد به معرّفي شاعر و آثار برجستۀ وي، همچنين بيان تغيير و تحوّل شعر آن روزگار از قالب قصيده به غزل و رويكرد شاعر از مدح به پند و اندرز به ضرورت نيازهاي عصر خود.فصل سوّم از مبدأ و منشأ باوهار و خرافات ايراني و ريشه يابي باورها از نظر بومي يا غيربومي بودن آن سخن رفته است. هجوم مغولان در عصر سعدي و رسوخ افكار و باور داشت اين مهمانان ناخوانده در بين مردم قسمتي ديگر از نقد و بررسي اين فصل را تشكيل مي دهد.در فصل چهارم با بيان اين مطلب كه باورها و اعتقادات مردم بخشي از فرهنگ عامّه به شمار مي آيند به بررسي آن ها مي پردازد. باورها و اعتقاداتي كه نظام گسترده ي بوجود آمده از روزگاران گذشته دانسته شده اند و به مرور زمان تحت تأثير عوامل رواني همچون ترس، جهل، حيرت، نياز و ... شكل گرفته اند و از ديدگاه روان شناسي مورد توجّه واقعند.فصل پنجم اين رساله به نقد و بررسي باورهاي عاميانه در آثار سعدي از ديدگاه روان شناسي اختصاص داده شده است. در بخش ديگري از اين فصل به ارتباط فرهنگي و قرابت شاعر با مردم روزگارش و علل تأثير گذاري اشعار استاد شيرين سخن در طول حيات وي همچنين عصر حاضر، مي پردازد.در فصل ششم از چگونگي به كارگيري باورها توسّط سعدي بحث به ميان آمده است. وي توانسته از مهارت خود در به كارگيري باورها براي بيان مطالب بديع و افكار نو بهره جويد و حكاياتي خلق كند كه در نوع خود در ادبيّات فارسي بي نظير است. نتايج قابل تأمّل و ارتباط موضوعي باورها در ساختار و پيكرۀ شعري و پروردن آن از خلاّقيّت استاد سخن حكايت دارد.در فصل هفتم و آخرين قسمت از اين تحقيق باورهاي عاميانه اي كه شيخ شيراز در آثار خود از آن ها بهره جسته مورد تجزيۀ و تحليل قرار گرفته است. باورهايي كه طرح آن نتيجۀ تجارب خاصّ سعدي از مسائل روزمرّه ي مردمي است كه در طول زندگي خود و در مسير سفر با آن ها برخورد داشته و خوانندۀ نكته ياب نزديكي سعدي با مردم روزگارش را به خوبي درك مي كند و از طرفي او را به دليل آگاهي و احاطه بر علوم زمانه اش مورد تحسين قرار مي دهد.در پايان اين فصل هر باوري از نظر آماري يك بار نسبت به يكديگر و بار ديگر در آثار سعدي مورد ارزيابي قرار گرفته است.

27341