19873پ

evaluation the sustainability of small cities in mazandaran

دكتري

جغرافيا وبرنامه ريزي شهري

مركز تحصيلات تكميلي

1393

1393/11/27

عالي

313ص

ديوسالار، اسدالله؛ فني، زهره

فرهودي، رحمت الله

304-311ص

urban Sustainable Development; Sustainablility measuring; small towns; strategies; Mazandaran province

دانشگاه پيام نور/ مركز تحصيلات تكميلي

اصطلاح "توسعه پايدار" از اواسط دهه 1980 و به دنبال گزارش برانت لند در مجامع مختلف به عنوان رويكرد جديد توسعه مطرح شد و امروزه به عنوان مفهومي بسط يافته و نهادينه شده، به چارچوب كلي و جامعي براي تحليل وضعيت سكونتگاهها تبديل شده است. بررسي مطالعات مختلف نشان مي دهد كه اين رويكرد از توانمنديهاي زيادي در زمينه شناخت وضعيت و مسائل سكونتگاههاي انساني به طور اعم و سكونتگاههاي شهري به طور اخص برخوردار است. سكونتگاه هاي انساني به عنوان نظام هاي جغرافيايي، متأثر از عوامل و نيروهاي فضاساز در يك فرآيند زماني- مكاني به وجود آمده و همواره تحت تأثير فرآيند هاي دروني و بيروني(اجتماعي-فرهنگي، اقتصادي، محيطي-اكولوژيكي) در حال تغيير و تحول بوده اند. در اين ميان، اگر پذيرفته ايم كه شهرهاي كوچك هم به عنوان حلقه حياتي و تفكيك ناپذيري از نظام سكونتگاهي در سطوح ملي، منطقه اي و محلي و متشكل از اجزاء مرتبط به هم هستند كه توسعه پايدار آنها، منجر به توسعه پايدار محلي و منطقه اي خواهد شد، لازم است بپذيريم كه صرف تبديل نقاط روستايي به شهر كوچك، فرايندي توسعه اي نيست، بلكه توسعه پايدار شهرهاي كوچك، فرايندي مهم ورويكردي اساسي است كه ضرورت و چارچوب اصلي مطالعه حاضر را شكل داده است. اين گروه از شهرها، متأثر از موقعيت و جايگاه مكاني- فضايي خود در هر استان و نحوه ي تعاملات يا ارتباطات (دروني و بيروني) خود در گذر زمان، همواره دستخوش تحولاتي شده اند. اين رساله بر شناخت و تبيين روند تحولات توسعه در ساختار دروني شهرهاي كوچك كه بطور مستقيم بر توسعه و فضاي محلي آنها نيز تاثيرگذارست، متمركز شده است و از نتايج اوليه آن، نبود پايداري و وجود چالش هاي عمده اجتماعي، اقتصادي، كالبدي و محيطي در دستيابي به توسعه پايدار شهري در اين شهرهاست؛ از اين رو، مطالعه شناختي-تبييني حاضر، با مروري نقادانه بر همه ديدگاهها و نظريه هاي مرتبط با ارزيابي پايداري شهرهاي كوچك، به بسط مفهومي-كاركردي اهميت و جايگاه اين گروه از شهرها در پايداري اجتماعي، اقتصادي، كالبدي و اكولوژيكي ساختار دروني و بيروني آنها در سطوح محلي و منطقه اي كمك خواهد كرد. در راستاي اين هدف اصلي پژوهش، و در نهايت تعديل چالش هاي مذكور، تعداد 7 شهر از شهرهاي كوچك استان مازندران بر حسب سيستم انساني و طبيعي، انتخاب و مورد پايش قرار گرفته اند. با استفاده از روش شناسي توصيفي- تحليلي و پيمايش در ابتدا با نظرسنجي از استادان، خبرگان و متخصصان امر به ارائه شاخص ها و معيارهاي مناسب براي اندازه گيري پايداري در شهرهاي كوچك استان مازندران پرداخته است، كه در مجموع تعداد 68 شاخص براي سنجش پايداري شهرهاي كوچك استان بدست آمد و سپس با استفاده از شاخص هاي استخراج شده به صورت ميداني(در قالب پرسشنامه) و كتابخانه اي(اسناد و آمارهاي موجود در سازمان ها) به بررسي و سنجش پيشرفت به سوي پايداري بر حسب سيستم هاي انساني و طبيعي در يك محدوده زماني مشخص بوسيله بارومتر و رادار پايداري پرداخته است. نتايج پژوهش حاضر در بخش نظري نشان مي دهند كه ديدگاه غالب و موثر توسعه اي براي حوزه جغرافيايي مورد مطالعه و حوزه هاي مشابه، ديدگاه تقويت و توسعه شهرهاي كوچك با بهره گيري از ديدگاههاي ديگر و با رويكرد مداخله اي با تاكيد بر توسعه فضايي پايدار است و از حيث كاربردي، بيانگر اين واقعيت است كه مجموعه مولفه هاي رفاه انساني در شهرهاي مورد مطالعه، نسبت به مولفه هاي رفاه اكوسيستم، پايداري ضعيف تري دارند و در كل اين شهرها از سطح پايداري ضعيفي برخوردارند. در خاتمه، براي تعديل و كاهش سطح ناپايداري ها در شهرهاي كوچك استان مازندران، با استفاده از آزمون مدل ها و تكنيك هاي مناسب، به تدوين و ارائه راهكارهاي عملي و الگوي استراتژيك براي توسعه پايدار اين شهرها اقدام شد و كه اساس آن براي شهرهاي كوچك پايكوهي و جلگه اي، استراتژي بازنگري و براي شهرهاي كوچك ساحلي استراتژي تهاجمي بوده است.

1393/12/06

25762