16786پ

hajj Iran in pahlavy period( l304 to 1357)

كارشناسي ارشد

تاريخ ايران دوره اسلامي

مركز تهران جنوب

1393

1393/02/24

عالي

245 ص

علي صوفي، عليرضا

رحمانيان، داريوش

214-216ص

Hajj . performing hajj. Pahlavi dynasty . Ale soud dynasty. oghaf organization

دانشگاه پيام نور/ مركز تهران جنوب

باانقراض دودمان قاجاركه استقرارحكومت پهلوي رادرپي داشت فصلي جديد درتاريخ ايرانيان رقم خورد وبه تغييروتحولات فراواني منجرشد كه دراين ميان حوزه حج وحج گزاري نيز ازاين فضا متأثرگرديد . هرچند كه حج يكي ازواجبات ديني محسوب مي گردد ، ولي درمقايسه با سايراحكام داراي تفاوت هايي است . قرارداشتن محل اجراي مناسك در خارج از قلمرو سرزميني ايرانيان وامكان استفاده سياسي از آن توسط قدرت هاي حاكم بر منطقه حجاز در جريان رقابت هاي منطقه اي ، حج را تبديل به اهرمي در روابط سياسي و ديپلماتيك نموده ، ولذا پاسخ به اين پرسش ها كه حج چگونه توانسته در مقاطع زماني خاص نقشي موثردرروابط ديپلما تيك منطقه اي ايفاء نمايد، و اين تحولات به چه ميزان در روند حج گزاري اتباع ايراني اثر گذارو مهم بوده است،اهميت موضوع مناسبات سياسي و ديپلماتيك منطقه اي درروند حج گزاري ايرانيان را آشكار مي سازد. به عنوان مثال درطي سال هاي 1304 - 1299 ه.ش كه شريف حسين حاكم مستقل منطقه حجاز درآرزوي برپايي خلافت اسلامي در سيماي خاندان هاشمي به سر مي برد ودر اين راه نيازشديد به تأييد و حمايت دولت ايران داشت ، اين نگرش و رويكرد توانست شرايطي ايده آل را براي حجاج ايراني به ارمغان آورد. ودر موردي ديگرمي توان اشاره داشت به حوادث حج 1322 ه.ش ( اعدام يكي از حجاج ايراني به جرم اهانت به كعبه مشرفه) كه منجر به تيره شدن مناسبات سياسي تا حدّ قطع روابط ديپلماتيك بين دوكشوربه مدت5 سال گرديد. ويا سالهايي (1354-1343ه.ش) كه ناسيوناليسم عربي درشكل تند و افراطي " ناصريسم " حكومت هاي سنتي و پادشاهي منطقه همچون حكومت هاي آل سعود وپهلوي را آماج حملات خود قرار داده و تهديد مي كرد ، اين دشمن مشترك موجب نزديكي دو حكومت شده وهمبستگي مابين آنها فضايي بي سابقه در طول دوران حكومت آل سعود براي حج گزاري اتباع ايراني فراهم آورد . وجود اين نوسانات دليلي براين مدعا است كه تَأثيرُ تَأَثُر، فراز و فرودهاي روابط سياسي بين دولت هاي ايران و عربستان بر نحوه مديريت عمليات حج وساماندهي واعزام ورسيدگي به امورحجاج درعصر پهلوي به چه ميزان مهم وحياتي بوده است. واين انديشه كه مي توان حج را به دورازتمامي فرازوفرودهاي روابط سياسي و ديپلماتيك منطقه اي اداره و اجرا نمود را به چالش مي كشد . بررسي روند اجرائي حج گزاري ايرانيان نشان مي دهدكه تا قبل ازحادثه گردن زدن يكي از حجاج ايراني در مسجد الحرام (1322ه.ش) دولتمردان خاندان پهلوي فاقد آگاهي و شناخت لازم از اهميت حج در مناسبات سياسي و روابط ديپلماتيك منطقه اي بوده اند و عمدتاً بعد از اين حادثه و بحران ناشي از آن بود كه قدم هايي در جهت سامان دهي حج برداشته شد و اوج اين رويكرد در سال 50 ودر دستور محمد رضا پهلوي مبني بر تمركز امور حج در سازمان اوقاف تجلي يافت . منوچهر آزمون مأمور به انجام اين مهم گرديد و درخلال ساليان حضور خود در رأس سازمان اوقاف ( 1354-1351 ه.ش) درراستاي سياست ها با وجود مقاومت ها ومخالفت ها موفق گرديد براساس الگوي سيستم هاي مديريتي تمركز گرا تمامي اجزاء و بخش هاي مرتبط با مقوله حج گزاري را تحت كنترل آورد. او حج راازبخش خصوصي بيرون آورد وسيستم حج دولتي را پايه گذاري نمود، سازوكاري كه با گذشت بيش از چهار دهه همچنان ( با تفاوت هايي جزئي) به روند خود ادامه مي دهد .

1393/07/19

22973