2076

The effect of the epistemological model of Popper's philosophy of science on religious epistemology

دكتري تخصصي

كلام (فلسفه دين)

مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور

1401

1401/09/02

CD

دكتر افلاطون صادقي يخداني

دكتر محمدحسين مهدوي‌نژاد، دكتر جلال پيكاني

آيا مي‌توان از ابطال‌پذيري براي اثبات علمي بودن گزاره‌هاي ديني استفاده كرد؟ با ظهور پوزيتيويسم منطقي در ابتداي قرن بيستم و گسترش آن در سراسر جهان، مابعدالطبيعه و حتي اخلاق متعالي نزد ايشان از اعتبار ساقط شدند. پوپر با درهم شكستن اقتدار پوزيتيويسم كه معيار تجربي و استقرايي را براي تمييز علم از غيرعلم تعميم داده و آن را تبديل به معياري كلي براي معناداري نموده بود، عرصه جديدي براي مباحث متافيزيكي گشود كه در آن نظر ورزي متافيزيكي امري عقلاني تلقي مي‌شود. پوپر با حرمت نهادن به نظر ورزي متافيزيكي نه‌‌تنها متافيزيك را غيرقابل انفكاك از علم دانست بلكه از اين مهم‌‌تر معتقد بود كه متافيزيك از اوصاف نظريه‌هاي علمي آزمون‌پذير پيشرو است. فلسفه علم پوپر به دليل اين‌كه نظر ورزي متافيزيكي را امري عقلاني برمي‌شمرد موردتوجه متكلمان و الاهي‌دانان مسيحي قرارگرفته و ايشان به فراخور از نظرات او در فلسفه علم و معرفت‌شناسي براي توجيه گزاره‌هاي ديني و يا ابطال نظرات علمي كه برخلاف آموزه‌هاي ديني بودند، استفاده كرده‌اند. در اين تحقيق كه با روش تحليلي - انتقادي، نگاشته شده، به اين نتيجه رسيديم كه ايرادات مبنايي همچون كل‌گرايي، فقدان معيار مشخص براي معرفت و ايرادات بنايي مانند منطق شك‌گرايي حاكم بر ابطال‌پذيري و عدم امكان تعليق معارف ديني تا حصول معرفت جديد، مي‌توانند مانع جدي در كاربست ابطال‌پذيري جهت دفاع از حقيقت دين و امر ديني باشند و ممكن است گزاره‌هاي ديني را به ورطه نسبي‌گرايي سوق دهند؛ ابطال‌پذيري علي‌رغم همه اين مشكلات و موانع، زمينه مناسبي براي توجيه عقلاني گزاره‌‌هاي ديني آماده كرده است. از سوي ديگر با استفاده از ابطال‌پذيري مي‌توان علمي بودن برخي از معارف و گزاره‌هاي ديني را اثبات كرد، خصوصاً آن‌دسته از معارف و گزاره‌ها كه با استدلال عقلي اثبات مي‌شوند را مي‌توان با ابطال‌پذيري مورد آزمايش قرار داد و بر همين اساس آن‌ها را گزاره‌هاي علمي قلمداد كرد.

1403/07/08

ابراهيمي

76093