چكيده
استفاده از حيوانات در ابعاد گسترده پزشكي امري متداول و اجتناب¬ناپذير در طول حيات انسان بوده است. دانشمندان به دليل اينكه حيوان را فاقد قواي احساس مي¬دانستند، بدون رعايت هيچگونه ضابطه قانوني از آن¬ها در تحقيقات خود استفاده كرده اند.
امروزه با توجه به گسترش روزافزون تحقيقات، در بسياري از آزمايشگاه¬ها حقوق اين حيوانات همچون حق زيستگاه استاندارد، حق داشتن بهداشت مطلوب، حق رعايت الزامات پزشكي در موارد جراحي بر روي آن¬ها و از اين قبيل ناديده گرفته مي¬شود. بنابراين حيوانات آزمايشگاهي در مقابل اقدامات پژوهشگر قادر به دفاع از حقوق اوليه خود (مسائلي همانند تدارك خوراك مناسب و رعايت شرايط زيستي و رواني صحيح، دستيابي به بهداشت و درمان، كاهش درد و رنج) نيستند. همچنين از جمله چالش¬هاي حقوق حيوانات آزمايشگاهي در نظام¬هاي حقوقي مختلف آن مي¬توان اشاره كرد.
هدف از اين مطالعه بررسي منابع حقوقي و فقهي معتبر و قوانين داخلي و بين¬المللي دربارهاهميت حقوق حيوانات و چگونگي اجراي اين قوانين بويژه برروي حيوانات آزمايشگاهي و در نهايت رسيدن به روش مناسبي براي جلوگيري از تضييع حقوق اين حيوانات مي¬باشد.روش تحقيق در اين مطالعه (توصيفي– تحليلي) بررسي در مقالات معتبرو كتاب¬هاي حقوقي همچنين مشاهدات ميداني در محيط آزمايشگاهي است. نتيجه بررسي در اين مطالعه نشان داد، منابع حقوقي و فقهي وقوانين بين¬المللي اجازه هرگونه سوء استفاده از اين حيوانات را نمي¬دهند. همچنين، مشخص شددر حال حاضر عليرغم وجود قوانين و آئين نامه هاي پراكنده و محدود، يك قانون مدون و مقررات منسجم و كامل دراين¬باره در كشورمان وجود ندارد و در نتيجه اهميت رعايت حقوق حيوانات بالاخص حيوانات آزمايشگاهي در مراكز تحقيقاتي و آزمايشگاهي ناديده و بي¬اهميت قلمداد شده است.راهكار و برون ¬رفت از اين ناكارآمدي قانوني، تدوين قوانين منسجم وجديد به¬همراه نظارت مستمر بر رعايت صحيح اين قوانين مي¬باشد.
همچنين بايد در قانون مذكور اعمالي كه انجام آن نقض حقوق، وضرب و جرح عليه حيوانات باشد، جرم محسوب گردد ودر ادامه ضمانت اجراهاي لازم و شديد براي پيشگيري از اين جرايم پيش¬بيني شود.
