PIR 253

Investigating the Fundamentsand Philosophical Infrastractures of Mirza Fath Ali Akhonzadeh Plays

كارشناسي ارشد

زبان و ادبيات فارسي گرايش محض

پيام نور رشت

98/06/30

103ص.

درجه ارزشيابي : خوب

يوسف اسماعيل زاده

شهريار نوروزي اميرهنده

Fundaments , Philosophical infrastractures , play , akhundzadeh

اسماعيل زاده،‌يوسف،راهنما , لاغر فيروزجائي،علي،مشاور

با نفوذ مدرنيته (نوانديشي) و مدرنيزاسيون (نوسازي) و فرهنگ متجدد غرب از يك سو، و رواج گسترده ي تحجر و عقب ماندگي در كشور از سوي ديگر، دوران قاجار يكي از پر تناقض ترين دوره هاي تاريخ كشور ما را تشكيل مي دهد. ميرزا فتحعلي آخوندزاده يكي از چهره هاي شاخص عصر قاجار، و نخستين چهره ي اشاعه گر علم و فلسفه ي اروپايي و پايه گذار مدرنيته در ايران است. قبل از او هرچه بود همه اقداماتي در راستاي مدرنيزاسيون و تبليغ مدرنيسم بود. به بيان صريح تر بنا سازي پراتيك بود و اشاعه ي نوانديشي در همان نوسازي هاي غرب گرايانه خلاصه مي شد. او اولين چهره ي جدي اشاعه گرِ تفكر و تئوري هاي فلسفي و علميِ عصر نوزايي و روشنگري در ايران است، و اصول آن جنبه هاي تفكر فلسفي و علمي زمان در آثار وي منعكس است. تمثيلات به عنوان اولين اثر و فعاليت علمي و ادبي و فلسفيِ وي جامع و منعكس كننده ي تمام انديشه هاي اوست. در اين پژوهش تلاش كرده ام تا مباني و زيرساخت هاي فلسفيِ نمايشنامه هاي آخوندزاده را با مطالعه ي ديگر آثار وي كه بعد ها نوشت، و همچنين با مطالعه ي مكاتب و جريان هاي علمي و فلسفي مربوطه، كه ريشه هاي فلسفي پايه سازِ انديشگي آخوندزاده و مجموعه تمثيلات وي را تشكيل مي دهند، تحليل- توصيف و تطبيق نمايم؛ لذا در ابتدا پس از ارائه ي كلياتي راجع به آخوندزاده و تمثيلات وي، به معرفي اجمالي مكاتب و جريانات فلسفيِ پايه ساز در تمثيلات پرداخته ام، بخش بعدي سخنم را به زندگينامه ميرزا فتحعلي، وضعيت تئاتر در ايران، دلايل تقدم او در حوزه ي نمايشنامه و داستان نويسي، و همچنين دلايل گرايشش به اين امر، توضيح مختصر نمايشنامه ها، و بر شماري جستار هاي اصلي آنها اختصاص داده ام؛ و در انتهاي اين بخش مجموعه آثار، كتب و رسالات آخوندزاده را برشمرده ام. در ادامه پس از ارائه ي مختصري از وضعيت سياسي- مذهبيِ عهد قاجاريه كه در شناخت انگيزه هاي آخوندزاده مهم است، به تجزيه و تحليل و توصيف و تطبيق جستارها (موارد فلسفيِ) هر تمثيل بر اساس نظريات و مكاتبِ از پيش تعريف و تعيين شده پرداخته ام، در پايان مختصري را هم به «كمدي و نقدِ» آخوندزاده اختصاص داده ام. از اين رو نتايجي به دست آمد كه «به طور كلي» اهم آنها بدين شرح است: به دست دادن معاييري در راستاي درك درستِ انديشه گريِ فلسفي آخوندزاده و شناخت روح فلسفي تمثيلاتش، شناخت ماهيت پروتستانتيسمِ او، آگاهي از اهميت وي از لحاظ انديشه هاي فمينيستي، علت استفاده از پايان هاي تصادفي در تمثيلات، شناخت صحيح «خرافات» به همانگونه كه در نظر آخوندزاده و چه بسا ديگر متقدمان مشروطه خواهي بود، شناخت مذهب و مكتب فلسفي آخوندزاده، دلايل تقدم آخوندزاده در بنيان گذاري نمايشنامه، داستان، كمدي و نقد به شيوه ي اروپايي اش در ايران.

99/04/15

منتخبي

59806