23491پ

The Connection between God and Ethics in Saadiʹs Boustan and Golestan

كارشناسي ارشد

فلسفه اخلاق گرايش فلسفه اخلاق

مركز تهران جنوب

1397

1397/10/29

خوب

162ص

محمدعلي عباسيان

خيرالنسا محمد پور

156-159ص

God – Ethics – Sa’di – Golestan - Boustan

مركز تهران جنوب

آنچه در اين مجموعه گردآمده است نتيجه بررسي دو اثر بزرگ سعدي گلستان و بوستان است. هدف اصلي نگارنده بررسياخلاق وخداشناسي سعدي با تكيهبر صفات باريتعالي وارتباط آن دو بوده است. اين پژوهش در يك مقدمهچهارفصل تنظيم گرديده است در فصل اول كليات ودر فصل دوم تعاريف اخلاقي بهصورت كلي بيان شدودر فصل سوم نظريه اخلاقي سعدي با تكيهبر چهار مسئله توضيح داده شد: قاعده يا قواعد اصلي حاكم بر رفتار اخلاقي ازنظر سعدي كدماند؟ فضايل و رذايل اخلاقي اصلي )پايه ( ازنظر سعدي چيست؟ واينكه آيا سعدي نظريه اخلاقي دارد؟ اگر دارد نظريه اخلاقي سعدي فضيلت محور است يا كردار محوراست؟ همانطور كه ميدانيم بسياري از آموزههايي كه در آثار سعدي ارائه ميشوند اخلاقي هستند و با بيشتر نظريههاي اخلاقي شناختهشده در علم اخلاق سازگاري دارند، مهمترين نتيجهي حاصل از بررسي آثار سعدي بر طبق اين نظريات اخلاقي اين است كه بايد گفت نظر و انديشه سعدي با هر سه نظريه خودگرايانه وغايتگرايانه و فضيلتگرايانه قابل تطبيق و قابل توجيه است .و در پاسخ به اين پرسش كه چرا انديشههاي اخلاقي سعدي با هر سه نظريهي غايتگرايانه، وظيفهگرايانه و فضيلتگرايانه قابل توجيه است و چرا نميتوان او را دريكي از اين نظريهها منحصر كرد؟ بايد گفت سعدي شاعر است، او فيلسوف اخلاق نيست كه بتوان او را در چهارچوب يك نظريهي اخلاقي محدود كرد، شاعر بهمقتضاي حال خود يا بهمقتضاي حال مخاطب خود سخن ميگويد. سعدي با توصيههاي اخلاقي خود درصدد شكوفا ساختن فضايل انساني است و از اين طريق درصدد است كه ميان طبقات گوناگون اجتماعي، كه عمدتاً متشكل از صاحبان قدرت ،حاكمان، رعيت يا مردم عادي هستند نوعي همدلي ايجاد كند. سعدي با مطرح كردن مسائل اخلاقي به ما گوشزد ميكند كه پيش از هر مسئلهاي بايد موارد اخلاقي مدنظر قرار گيرد و فصل چهارم به موضوع اخلاق كاربردي اختصاص داده شد. در فصل اخلاق كاربردي نظريّّات سعدي را در مورد آيين حكومت و مملكتداري در چهارچوب موازين امروزي موردبررسي قرارداديم. در اين بخش توصيههاي اخلاقي سعدي در مورد وظايف حاكمان بررسي شد. سعدي يك سري مشخصات كلي براي حاكم و پادشاه قائل شده است مانند مردمنوازي، عدالت ورزي، مطيع كردگار بودن و......كه اين اصول امروز نيز موردپسند همگان هست. او معتقد است كشور براي ادارهي مملكت نياز به تدبير و انديشه دارد،و .... در فصل پنجم مسائل فرا اخلاقي و ديدگاه سعدي در مورد خدا و صفاتش بيان شد. سعدي در يادآوري خدا از هر دستي سخني ميگويد. براي يك گروه با نشان دادن درخت زردآلو و كمي توضيح درباره آن يادآور خداوند باشد و براي گروهي نه. سعدي براي گروه ديگر كه اين استدلالها به آنها كمك نميكند ،آنها را به تعقل و تفكر بر هستي واميدارد و تعبيرات زيباي متفاوتي آورده است. او بابيان صفات الهي در ميان نظم و نثر،خدا را بهگونهاي خاص به انسانها مينماياند. او با پيروي از قرآن، انسانها را به تفكر در نظم و قوانين هستي و سير در آفاقوانفس دعوت ميكند و اين دعوت با كمك صفات و اسماء حقتعالي همراه است . صفتهايي كه سعدي بهكاربرده است متعدد و فراوان و داراي تكرارهاي متفاوتي هست و نكته قابلتأملي كه از بررسي اين صفتها به دست آمد، تفاوت تكرارهاست. بدين گونه كه برخي صفتها داراي تكرار بالا و فراواني هست ازجمله صفتهاي كريم، بخشنده، غفور، تواب، وهاب در اين ميان تمركز و دقت نظر سعدي بر صفت كريم نسبت به صفتهاي اشارهشده بيشتر بوده است و ابيات متعددي كه دربردارنده اين صفت است بر اين موضوع صحه گزارده است. با توجه به بررسي نهايي و دقت در صفتها، اينگونه برداشت شد كه سعدي به صفاتي نظير قهار- و جبار جز موارد معدودي، اشاره نداشته است. و بيانگر اين مطلب است كه خداي سعدي خدايي است كه با صفات جماليه متجلي ميشود بهاينترتيب كه بر رحمانيت و بخشندگي حق بيش از قهاريت وجباريتش توجه داشته است و اين نوع نگرش ناشي از برقراري ارتباط نزديك وي باخداست .

1398/09/19

58364