Phd971

The Strategies of Word Formation by Persian Authors from the Beginning of Modern Persian up to Fifth Century (A.H.) With Special Emphasis on Naser Khosrow’s Prose Works

دكتري تخصصي (Ph.D)

زبان و ادبيات فارسي

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

۱۳۹۴

۱۳۹۴/۶/۲۴

عالي

۱۴۹ص.

دادبه ، اصغر

كوپا ، فاطمه - پشت‌دار ، علي محمد

۱۳۶-۱۳۹

Naser Khosrow, language of science, modern Persian, Ismaˋilism, Avicenna, Al-Biruni

از نخستين سده‌هاي پيدايش فارسي نو، نويسندگان و دانشمندان و فيلسوفان با نوشتن آثاري در زمينه‌هاي علمي و فلسفي، توانايي اين زبان را براي بيان مطالب علمي به كار گرفتند و آزمودند. در اين راه آنان با دشواري‌هايي روبرو شدند كه ناگزير به واژه‌يابي و واژه‌سازي دست يازيدند. آگاهي از آنچه كه آنان بدان دست يافتند و شيوه‌ها و رويكردهاي ايشان براي تاريخ زبان فارسي و نيز مسائل امروز اين زبان بسيار لازم و آموزنده است. اين رساله به تاريخ اين تلاش، از آغاز تا قرن پنجم هجري مي‌پردازد. نخست ويژگي‌هاي زبان علم را برشمرده و جدايي آن را از گونه‌هاي ديگر زبان نشان مي‌دهد و در مرحله‌ي بعدي به پيشينه فارسي نو و چگونگي پيدايش آن مي‌پردازد تا زمينه‌ي تاريخي زبان علم را در فارسي نو روشن سازد. نگاهي نيز به آثار علمي پيش از اسلام داشته و تاريخ اصطلاحات علمي در زبان پهلوي و نيز زبان عربي را كه فارسي نو به آن پيوستگي دارد مطرح مي‌سازد. از ميان نمونه‌هاي آغازين زبان علم در فارسي نو، نخست كتاب «حدود العالم من المشرق الي المغرب» و سپس آثار فارسي ابن‌سينا و ابوريحان بيروني معرفي مي‌شود. پژوهش آثار ناصرخسرو با خوانش دقيق همه‌ي آثار منثور او و استخراج نكات آن انجام شده است. با توجه به اينكه ناصرخسرو يكي از انديشمندان و مبلغان آيين اسماعيلي است، فصلي به اسماعيليان و نقش و اهميت آنان در نوشتن مباحث كلامي و فلسفي به زبان فارسي، اختصاص يافته است. براي شناسايي بهتر تاريخ نوشته‌هاي اسماعيلي پيش از ناصرخسرو، كتاب «كشف المحجوب» از نويسنده‌ي نامدار اسماعيلي ابو يعقوب سجستاني معرفي و مورد بحث قرار گرفته است. سرانجام پژوهشي كامل در آثار ناصرخسرو انجام شده است و شيوه‌هاي او در واژه‌يابي و واژه‌سازي و نگرش كلي او به فارسي نويسي مورد بحث و شناسايي قرار گرفته است و واژه‌نامه‌اي نيز فراهم آمده است كه دربرگيرنده‌ي واژگان و اصطلاحاتي است كه ناصرخسرو در كتاب‌هايش به كاربرده است و مي‌تواند همچون يك راهنماي تخصصي مورد استفاده‌ي نويسندگان متون علمي و فلسفي امروز قرار گيرد.

۱۳۹۸/۲/۲۸

53473