۲۷۸۴پ

Administrative Office of Southern Ports in Qajar era

دكتري تخصصي (Ph.D)

تاريخ ايران اسلامي

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

۱۳۹۶

۱۳۹۶/۱۰/۳۰

عالي

۴۵۸ص.

رحمانيان ، داريوش

خسروبيگي ، هوشنگ - رستمي ، محمد

۳۷۴-۳۹۸

Qajar, southern ports, administrative office, Bushehr port, Abbasi port, Lengeh port , Mohamareh port

با توجه به افزايش اهميت روز افزون خليج فارس هم زمان با روي كار آمدن قاجاريه در ايران، و اين كه بنادر و جزاير جنوب در اين دوره تبديل به «پاشنه آشيل» حكومت قاجاريه شده بود. اما درباره تشكيلات اداره ي اين مناطق استراتژيك در اين دوره تقريباً هيچ تحقيق مستقل و مستندي صورت نگرفته است. هدف از انجام اين تحقيق بررسي سياست ها و روش هاي اعمال حاكميت ايران در بنادرجنوب از آغاز قاجاريه تا انقلاب مشروطه است. روش انجام اين پژوهش مبتني بر مطالعة كتابخانه‌اي و اسنادي با استفاده از رويكرد توصيفي است. در دوره اول حاكميت قاجاريه(1210-1264ق)، سلاطين و رجال قاجار به علت درگيري هاي داخلي و آغاز سريع جنگ هاي ايران و روسيه توجه چنداني به مناطق جنوب نداشتند و بنادر و جزاير جنوب مانند گذشته تحت نظارت والي فارس به شيوخ و روساي عرب منطقه اجاره داده مي شدند. بعد از مساله هرات و اشغال خارك و حمله انگليسي ها به بوشهر توجه سلاطين و دولتمردان قاجار به بنادر جنوب معطوف شد و از اوايل سلطنت ناصرالدين شاه با فعال شدن ديپلماسي ايران در خليج فارس به همت اميركبير، زمينه لغو اجاره داري بنادر به اعراب فراهم شد و خاندان آل مذكور از بندر بوشهر(1266ق)، نماينده امام مسقط از بندر عباسي(1285ق)، و قواسم از بندر لنگه(1304ق)، اخراج شدند. در اين دوره بنادر جنوب باز از طرف والي فارس به افراد مختلف اجاره داده مي شد و تنها تفاوت بارز آن با دوره قبل اين بود كه اجاره داران آن ديگر از اعراب نبودند. از سال 1305ق، با تاسيس «حكمراني بنادر و جزاير خليج فارس» به همت امين السلطان، كليه بنادر و جزاير كرانه شمالي خليج فارس از بندر چابهار تا بندر ديلم از ايالت فارس جدا و تحت اداره حكمران بنادر قرار گرفت. شيوه اداره متمركز بنادر مستقل از ايالت فارس، ايده اي جديد به حساب مي آمد كه تا قبل از آن مسبوق به سابقه نبود.

۱۳۹۷/۷/۳۰

48506