چكيده
پژوهش حاضر به بررسي شبكه شهري ناحيه فومنات در غرب استان گيلان پرداخته است تا با مطالعه روند زماني – مكاني شكل گيري شهرهاي اين ناحيه, به ارزيابي عملكرد شهرهاي مياني و كوچك در توسعه ناحيه اي فومنات بپردازد. بررسي تحولات جمعيتي و روند شكل گيري شهرهاي سه شهرستان صومعه سرا, فومن و شفت, از سال 1335 تا 1390, نشان داد كه در برابر سلطه نخست شهري رشت مركز استان, شهرهاي اين منطقه به نسبت شهرهاي ديگر گيلان, عملكرد ضعيفي داشته اند كه اين ضعف عملكردي متاثر از نزديكي ناحيه به رشت و در نتيجه پيوندها و روابط شديد سكونتگاه هاي شهري و روستايي با كلانشهر استان بود. براي تحليل عملكرد ناحيه اي شهرهاي فومنات و نقش مسلط نخست شهري رشت, از در شاخص¬هاي تعديلي رتبه اندازه و نخست شهري, ضريب مكاني, آنتروپي نسبي, روش هاي تعيين حوزه نفوذ شهرها از طريق فرمول تحليل جاذبه و روش تجربي تحليل جريان ها استفاده گرديد. نتايج حاصل از بررسي شاخص¬هاي مختلف نشان مي¬دهند كه نخست شهري همچنان بر نظام شهري استان مسلط است و بخش عمده¬اي از امكانات، خدمات و تسهيلات رفاهي و اقتصادي را در خود جاي داده است و سكونتگاه هاي شهري و روستايي شهرستان هاي صومعه سرا, فومن و شفت, به خدمات و امكانات رشت وابسته تر شده اند. شهرهاي اين ناحيه نيز طي چند دهه اخير توان نگهداشت جمعيت را نداشته و اين شهرستان ها از اوايل دهه 1370 بتدريج دچار كاهش جمعيت گرديده اند. محاسبه حوزه نفوذ شهرهاي ناحيه نيز نشان مي دهد كه بسياري از روستاها در حوزه نفوذ تجاري و خدماتي شهرهاي رشت, انزلي, ماسال و رضوانشهر قرار دارند. حتي تبديل برخي مراكز روستايي به كانون هاي شهري كوچك تعادلي در سازمان فضايي و تقويت شبكه¬ شهري ناحيه ايجاد نمي كند.
