16862پ

The role of jaheliat literature on the most important interpretations of first Three centenary

كارشناسي ارشد

الهيات، علوم قرآن و حديث

مركز تهران جنوب

1392

1392/10/25

عالي

165ص

دل افكار، عليرضا

عبدالله زاده آراني، رحمت الله

154-162ص

Interpretation, jaheliat, Jaheliat literature, Ibn Abbas, Farra, Ibn Qtybh

دانشگاه پيام نور/ مركز تهران جنوب

زبان عربي در دورۀ جاهليت به درجات تأمل برانگيزي از قدرت ادبي رسيده بود؛ تا جايي كه خداوند در قرآن كريم از آن به عنوان (عربي مبين) ياد مي كند. چون قرآن به زبان عربي نازل شده است، توجه به ادبيات صدر اسلام (جاهليت)، بويژه شعر آن دوران در فهم و تفسير آيات قرآن از ضرورت و اهميّت فراواني برخوردار است. بر اين اساس مفسران دورۀ اول تفسيري، در تفاسيرشان بسيار از واژگان، اصطلاح ها، تعبير ها و نكات ادبي و بلاغي روزگار جاهلي استفاده كرده اند؛ چنانكه ابن عباس در تفسير خود ضمن بهره بردن از واژگان و تعابير گذشته، نمونه هاي متعددي از اشعار عرب جاهلي را به عنوان شاهد براي برخي وجوه تفسيري خود آورده است. پس از او نيز بسياري از مفسران، بويژه كساني كه از نظر ادبي و بلاغي به قرآن نظر داشته اند، به نقش ادبيات عرب جاهلي در فهم پاره اي از وجوه تأويلي و تفسيري قرآن كريم اشاره كرده اند. در اين پايان نامه برآنيم كه وجوه اثر گذاري ادبيات عصر جاهلي را بر تفاسير سه قرن اول هجري بويژه ابن عباس، فرّاء و ابن قتيبه بررسي كنيم. اين پايان نامه در پنج فصل نوشته شده است. فصل اول: شامل كليات، تعاريف و مفاهيم است. فصل دوم حاوي بحث هايي در خصوص نقش ادبيات جاهلي در آثار تفسيري ابن عباس است، كه دو اثر وي به نام«غريب القرآن في شعر العرب» و «لغات القرآن» را بدين منظور بررسي كرده ايم. در فصل سوم نيز نقش ادبيات جاهلي بر شيوۀ تفسير فرّاء بررسي شده است. بدين منظور كتاب «معاني القرآن» وي را بررسي كرديم. فصل چهارم حاوي نقش ادبيات جاهلي برآثار تفسيري ابن قتيبه است. در اين فصل نيز دو اثر از ابن قتيبه به نام هاي «تأويل مشكل القرآن» و « غريب القرآن» را در نظر داشته ايم. فصل آخر شامل نتيجه گيري و پيشنهاد است. از بررسي هاي به عمل آمده در اين تحقيق نتايجي بدين شرح به دست آمد: نخست آنكه ادبيات جاهلي بويژه شعر آن، تأثير بسزايي در تفاسير مفسران نامبرده داشته است. ديگر اينكه اين مفسران در تفاسير خود آيات قرآن را از نظر واژگاني، صرفي، نحوي، معنايي و بلاغي بررسي كرده اند و براي اين كار به اشعار و لغات جاهلي بويژه لغات و لهجه هاي قبايل مختلف حجازي و غير حجازي استشهاد كرده اند.

1393/07/29

23075